Brama Targowa Elbląg

Brama Targowa to massywna gotycka wieża, która od ponad 700 lat stoi na obrzeżach elbląskiej starówki. To jedyny fragment średniowiecznych murów obronnych miasta, który przetrwał do dzisiejszych czasów – reszta fortyfikacji zniknęła dawno temu. Dziś brama zamyka ulicę Stary Rynek i jest chyba najczęściej fotografowanym zabytkiem w mieście.

Warto tu zajrzeć nie tylko dla samej budowli. Na jednym z najwyższych pięter znajduje się taras widokowy, z którego roztacza się panorama odbudowanego Starego Miasta. To jedno z niewielu miejsc w Elblągu, gdzie można zobaczyć miasto z góry i zrozumieć jego układ urbanistyczny.

Historia Bramy Targowej – od obronnej fortecy po symbol miasta

Dolną część bramy wzniesiono w 1319 roku jako element rozbudowanego systemu fortyfikacji miejskich. Elbląg był wtedy bogatym miastem handlowym, więc potrzebował solidnej ochrony. Budowę murów rozpoczęto jeszcze pod koniec XIII wieku i ciągnęła się przez całe stulecie – powstało wtedy kilka bram i wiele wież obronnych.

Brama Targowa chroniła miasto od strony przedmieścia stoczniowego i pełniła podwójną funkcję: komunikacyjną i obronną. W 1420 roku dobudowano górną część, podwyższając całą konstrukcję do 26 metrów. Wtedy też powstało ufortyfikowane przedbramie zwane Bramą Trzech Wykuszy, które przetrwało aż do 1775 roku. Na noc opuszczano bronę, która blokowała przejazd przez bramę.

W XVIII wieku mieszkańcy Elbląga ufundowali barokowy hełm na szczycie wieży. Powstał też taras widokowy i zamontowano zegar – elementy, które nadały bramie bardziej reprezentacyjny charakter. Przestała być tylko fortyfikacją, stała się symbolem miasta.

Na granitowych odbojach przy wjeździe do bramy wykuto wyobrażenia łopat piekarskich. To pamiątka po bohaterskim czynu z 1521 roku, kiedy czeladnik piekarski uratował miasto przed najazdem krzyżackim. Przez długie lata, aż do zaboru pruskiego w 1772 roku, odcisk łopaty był traktowany jako godło Elbląga.

Legenda o piekarczyku, który uratował Elbląg

Z Bramą Targową związana jest jedna z najsłynniejszych elbląskich legend. W marcu 1521 roku, podczas wojny między wielkim mistrzem krzyżackim Albrechtem a królem Zygmuntem Starym, Elbląg jako miasto przygraniczne znajdował się w stałym zagrożeniu. Wojska zakonu zajęły już Braniewo, a bogaty ośrodek handlowy był łakomym kąskiem.

Pewnej nocy czeladnik piekarski jako pierwszy zauważył zbliżające się wojska krzyżackie. Nie zastanawiając się długo, przeciął linę podtrzymującą bronę w Bramie Targowej i zablokował wejście do miasta. Dzięki temu Elbląg uniknął najazdu.

Historia ta – choć trudno dziś powiedzieć, ile w niej prawdy – na tyle mocno wrosła w miejską tradycję, że król Zygmunt Stary nakazał upamiętnić to wydarzenie. Stąd właśnie łopaty piekarskie wykute na odbojach przy bramie.

Zniszczenia wojenne i powojenна odbudowa

Brama Targowa przetrwała setki lat w niemal nienaruszonym stanie, ale II wojna światowa pozostawiła na niej trwałe ślady. Podczas szturmu na Elbląg budowla została poważnie uszkodzona przez armię radziecką. Większość zabudowy Starego Miasta legła w gruzach i przez dziesięciolecia pozostawała nieodbudowana.

Bramę jednak postanowiono ratować szybko – prace przeprowadzono już w latach 40. XX wieku. Podczas odbudowy podjęto istotną decyzję: usunięto barokowe dodatki z XVIII wieku i przywrócono budowli gotycki, średniowieczny wygląd. Dlatego dziś widzimy ją w formie zbliżonej do tej z XV wieku, choć bez przedbramia.

Kolejny gruntowny remont przeprowadzono w 2006 roku. Wtedy właśnie powstał obecny taras widokowy, a w bramie urządzono punkt Informacji Turystycznej.

Co zobaczysz w Bramie Targowej

Sama budowla robi wrażenie – to masywna, ceglana konstrukcja na planie prostokąta o wymiarach ponad 10 na 9 metrów. Od strony północnej znajduje się ostrołukowy przejazd, nad którym widnieje herb Elbląga. Można przez niego przejść i znaleźć się na ulicy Stary Rynek – głównej arterii odbudowanej starówki.

Od południa wyodrębniono czterokondygnacyjną niszę z trzema parami wąskich łukowatych okien i oknem rozetowym na szczycie. Ponad niszą, między oknami najwyższej kondygnacji, znajduje się czarna tarcza zegarowa ze złoconym cyferblatem. Całość nakrywa czterospadowy dach z małymi lukarnami.

Najciekawsze jest jednak wejście na taras widokowy. Stamtąd można podziwiać panoramę elbląskiego Starego Miasta i zobaczyć, jak wygląda ulica Stary Rynek z lotu ptaka. To perspektywa, której nie uświadczysz z poziomu ulicy.

Dla kogo jest Brama Targowa

To miejsce dla każdego, kto interesuje się historią i lubi zabytki architektury obronnej. Miłośnicy średniowiecza docenią gotycką bryłę i fakt, że to autentyczny fragment XIV-wiecznych fortyfikacji. Osoby planujące zwiedzanie Elbląga powinny zacząć właśnie tutaj – w punkcie informacji turystycznej można zdobyć materiały o mieście i okolicy.

Rodziny z dziećmi też znajdą tu coś dla siebie. Legenda o piekarczyku to świetna historia, która ubarwi zwiedzanie, a wejście na taras widokowy to niewielka przygoda. Trzeba jednak pamiętać, że wejście prowadzi stromymi schodami – z wózkiem czy małymi dziećmi może być trudno.

Fotografom brama daje sporo możliwości. Ciekawa bryła, kontrasty światła i cienia w przejeździe, widok na ulicę Stary Rynek – to wszystko składa się na fotogeniczne miejsce o każdej porze dnia.

Brama Targowa to jedna z najwyższych tego typu konstrukcji w Polsce. Jej wysokość – 26 metrów – robi wrażenie, szczególnie gdy stoi się bezpośrednio pod nią w przejeździe.

Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd

Brama Targowa jest udostępniana do zwiedzania sezonowo – od maja do września. W tym okresie w budynku działa punkt Informacji Turystycznej. Warto to sprawdzić przed wizytą, bo poza sezonem można podziwiać bramę tylko z zewnątrz, bez wejścia na taras widokowy.

Dokładne godziny otwarcia i aktualne ceny biletów najlepiej sprawdzić w Centrum Informacji Turystycznej w Elblągu lub na stronie internetowej miasta. Brama znajduje się przy ulicy Stary Rynek, na obrzeżach odbudowanej starówki, więc łatwo ją znaleźć.

Dojazd do bramy nie stanowi problemu. Jeśli przyjeżdżasz samochodem, można zaparkować w okolicy starówki – dostępnych jest kilka parkingów płatnych. Komunikacją miejską dojeżdżają autobusy i tramwaje, choć od 1968 roku tramwaje nie jeżdżą już bezpośrednio pod bramą (linia została przeniesiona na ulicę Pocztową).

Na samo zwiedzanie wystarczy 20-30 minut, chyba że chcesz dłużej posiedzieć na tarasie i nacieszyć się widokami. Brama to dobry punkt startowy do dalszego zwiedzania Elbląga – stąd blisko do ulicy Stary Rynek, odbudowanych kamienic i innych zabytków miasta.

Warto połączyć wizytę w Bramie Targowej z przechadzką po Starym Mieście i zwiedzeniem Muzeum Archeologiczno-Historycznego. Elbląg to miasto o ciekawej historii, które powoli odzyskuje dawny blask po wojennych zniszczeniach, a Brama Targowa jest tego najlepszym dowodem – stoi niewzruszona od siedmiu stuleci.