W zabytkowym budynku dawnej mleczarni z 1902 roku przy ulicy Kopernika w Nowym Dworze Gdańskim mieści się miejsce, które opowiada historię jednego z najbardziej fascynujących regionów Polski. Żuławski Park Historyczny to nie tylko muzeum – to centrum kulturalne, które od lat gromadzi ślady wielokulturowego dziedzictwa Delty Wisły. Kto chce zrozumieć, jak holenderscy osadnicy przekształcili bagna w żyzne pola i czym właściwie są Żuławy, znajdzie tu odpowiedzi.
- interaktywne wystawy o historii Żuław
- unikalne eksponaty menonickie
- warsztaty i wydarzenia kulturalne
- makieta przedwojennego Tiegenhof
- zachwycający fragment wiatraka odwadniającego
Historia budynku – od mleczarni do muzeum
Budynek ma swoją własną, ciekawą historię. Szwajcar Leonhard Krieg wybudował tu mleczarnię, która działała do zakończenia drugiej wojny światowej. Przed 1914 rokiem rodzina Krieg przerabiała w swoich pięciu mleczarniach na Żuławach blisko 50 tysięcy litrów mleka dziennie. W latach 20. XX wieku zaczęto tu nawet produkować sery topione.
Po wojnie losy budynku potoczyły się różnie – był magazynem łupów Armii Radzieckiej, potem bazą Spółdzielni Transportu Wiejskiego, wreszcie magazynami Samopomocy Chłopskiej. Dopiero w 1994 roku Stowarzyszenie Klub Nowodworski otworzyło tu Muzeum Żuławskie. Gruntowna rewitalizacja przyszła w 2009 roku dzięki wsparciu Unii Europejskiej, a rok później obiekt otrzymał obecną nazwę – Żuławski Park Historyczny.
Co zobaczysz w muzeum
Muzeum zajmuje trzy sale ekspozycyjne. Na parterze czeka wystawa o narodzinach Nowego Dworu Gdańskiego – przedwojennego Tiegenhof. Centralne miejsce zajmuje fragment ostatniego wiatraka odwadniającego z Żuław, prawdopodobnie z Grochowa. Te charakterystyczne konstrukcje przez wieki chroniły region przed zalewaniem.
Warto zwrócić uwagę na makietę przedwojennej stolicy Żuław. Pokazuje ona, jak wyglądało miasto przed zniszczeniami wojennymi. Można porównać dawny układ ulic z tym, co zostało odbudowane.
Nie brakuje też eksponatów związanych z lokalnymi firmami. Oryginalne butelki po Stobbe’s Machandel przypominają o jałowcówce produkowanej tu od 1776 roku przez mennonicką rodzinę Stobbe. Ten trunek był tak charakterystyczny dla regionu, że wykształcił się gdański rytuał jego spożywania – z wcześniej zjedzoną śliwką nabitą na wykałaczkę. Zobaczyć można również koło młyńskie z największego młyna na Żuławach, którego właścicielem był Otto Schlenger.
Największa w Polsce ekspozycja poświęcona menonitom znajduje się właśnie tutaj. Ci holenderscy osadnicy, którzy przybyli na Żuławy w XVI wieku, odmienili oblicze regionu – zbudowali system wałów i kanałów, osuszyli tereny, wprowadzili nowoczesne metody rolnicze.
Na wyższych kondygnacjach czeka wystawa o strażnikach wałowych oraz „Strych pełen osobliwości” – przestrzeń przypominająca stare żuławskie strychy, gdzie przechowywano wszystko, co mogło się kiedyś przydać. To trochę jak podróż do przeszłości przez przedmioty codziennego użytku.
Nie tylko zwiedzanie – warsztaty i wydarzenia
Żuławski Park Historyczny to znacznie więcej niż statyczne wystawy. Organizowane są tu warsztaty, wystawy czasowe, wykłady i wydarzenia kulturalne. Dla grup szkolnych przygotowano lekcje muzealne, które łączą wiedzę o regionie z praktycznymi zajęciami plastycznymi i warsztatami.
W budynku znajdują się pracownie drewna i kamienia oraz sala konferencyjna, którą można wynająć na własne potrzeby. Placówka regularnie uczestniczy w akcjach kulturalnych, jak Europejska Noc Muzeów czy Dzień Ziemi.
Dla kogo to miejsce
Muzeum spodoba się przede wszystkim miłośnikom historii regionalnej i tym, którzy chcą zrozumieć unikalny charakter Żuław. Rodziny z dziećmi znajdą tu interesujące eksponaty – wiatrak, makieta miasta, stare butelki i narzędzia – które łatwiej przyswajają młodym umysłom wiedzę niż suche opisy.
Warto zajrzeć tu przed lub po zwiedzaniu samego Nowego Dworu Gdańskiego. Muzeum daje kontekst do tego, co można zobaczyć na ulicach miasta i w okolicy. Po obejrzeniu makiety przedwojennego Tiegenhof spacer po współczesnym mieście nabiera nowego wymiaru.
Jeśli ktoś planuje dłuższą wycieczkę po Żuławach – zwiedzanie wsi z charakterystycznymi domami podcieniowymi, odwiedziny w Twierdzy Wisłoujście czy rejs kanałami – to właśnie tutaj warto zacząć, żeby poznać historię regionu.
Informacje praktyczne – godziny otwarcia i ceny
Godziny otwarcia: Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli (poniedziałki zamknięte). Od 2 maja do 30 września otwarte codziennie od 10:00 do 16:00. Od 1 października do 30 kwietnia od 10:00 do 15:00. Uwaga – od listopada do kwietnia zwiedzanie w weekendy wymaga wcześniejszego umówienia terminu, najpóźniej do piątku przed wybranym weekendem.
Muzeum jest nieczynne w dni świąteczne: 1 i 6 stycznia, 1 i 3 maja, 15 sierpnia, 1 i 11 listopada, 24-26 grudnia, 31 grudnia, pierwszy dzień Wielkanocy oraz w Boże Ciało.
Ceny: Muzeum pobiera opłaty za wejście (konkretne stawki najlepiej sprawdzić przed wizytą). Dostępne są zwiedzania z przewodnikiem po wcześniejszym umówieniu. Wynajem sali konferencyjnej kosztuje 150 złotych za godzinę.
Jak dojechać i ile czasu zarezerwować
Żuławski Park Historyczny znajduje się przy ulicy Kopernika 17 w Nowym Dworze Gdańskim. W pobliżu jest parking. Dojazd samochodem z Gdańska zajmuje około 30-40 minut. Można też dojechać komunikacją publiczną – autobusy z Gdańska zatrzymują się w centrum Nowego Dworu, skąd do muzeum jest kilka minut spacerem.
Na samo zwiedzanie wystaw warto zarezerwować godzinę do półtorej godziny. Jeśli ktoś planuje wziąć udział w warsztatach lub lekcji muzealnej, należy doliczyć dodatkowy czas.
Kontakt: telefon 55 247 57 33 lub 518 263 676, email [email protected]. Więcej informacji na stronie zph.org.pl lub na profilu facebookowym Żuławski Park Historyczny.