Żuławska Kolej Dojazdowa to wąskotorowa kolejka z torami o rozstawie zaledwie 750 mm, która łączy Nowy Dwór Gdański z nadmorskimi miejscowościami na Mierzei Wiślanej. Przejazd historycznym składem przez płaskie jak stół Żuławy to sposób na poznanie tego regionu z zupełnie innej perspektywy niż z okna samochodu. Kolejka działa od ponad wieku, choć jej historia nie zawsze była kolorowa – w 1966 roku ją zlikwidowano, tabor pocięto na złom, a dopiero po latach udało się przywrócić ruch.
To nie jest szybki środek transportu, ale o to właśnie chodzi. Czterdzieści minut w jedną stronę pozwala naprawdę zobaczyć krajobraz – pola poniżej poziomu morza, kanały melioracyjne, stare pompownie i mosty nad rzekami o ciekawych nazwach.
- historyczna kolejka z ponad stuletnią tradycją
- unikalne widoki na płaskie Żuławy
- przejazd przez malownicze mosty
- spokojna podróż w rytmie natury
- możliwość poznania lokalnej kultury i historii
Historia kolei wąskotorowej na Żuławach
Linia z Nowego Dworu Gdańskiego do Stegny powstała w latach 1905-1906, kiedy Żuławy były jeszcze częścią Prus. Kolej miała łączyć miejscowości na tym specyficznym terenie, gdzie tradycyjne drogi często tonęły w błocie, a system kanałów wymagał licznych mostów. Przez dziesięciolecia wąskotorówka była podstawowym środkiem transportu dla mieszkańców – woziła ludzi, towary, mleko z lokalnych gospodarstw.
W 1966 roku podjęto decyzję o likwidacji. Uznano, że kolej jest nieopłacalna, tabor wywieziono i pocięto na złom. Dla Żuław oznaczało to koniec pewnej epoki. Dopiero osiem lat później, dzięki zaangażowaniu pasjonatów, kolejka znów zaczęła jeździć, tym razem już jako atrakcja turystyczna. Obecnie właścicielem infrastruktury jest Starostwo Powiatowe w Nowym Dworze Gdańskim, a obsługą zajmuje się Pomorskie Towarzystwo Miłośników Kolei Żelaznych.
Po wojnie jeden z mostów na trasie musiał zostać podniesiony, by większe jednostki pływające mogły pod nim przepływać. Dlatego dziś pociąg wspina się na dość wysoki podjazd – nietypowy widok na płaskich Żuławach.
Trasy i co można zobaczyć po drodze
Z Nowego Dworu Gdańskiego wąskotorówka jedzie w dwóch kierunkach. Najpopularniejsza trasa prowadzi na północ, przez Stegnę aż do Mikoszewa nad Wisłą. Można też pojechać w stronę Krynicy Morskiej – do Sztutowa, gdzie znajduje się Muzeum Stutthof. Na południe od miasta biegnie krótsza linia do przystanku Nowy Dwór Gdański Cmentarz, choć ta trasa jest rzadziej obsługiwana.
Podczas jazdy do Stegny pociąg przekracza trzy duże mosty. Pierwszy w Żelichowie nad rzeką Tugą zbudowano w 1950 roku w miejsce dawnego mostu obrotowego. Drugi przecina kanał Linawy między Tujskiem i Rybiną, tuż przy zespole pompowni w Chłodniewie – to jeden z wielu obiektów hydrotechnicznych przypominających o tym, jak Żuławy walczą z wodą od stuleci. Po drodze można zobaczyć miejscowości jak Cyganek, Jantar, Junoszyno czy Rybinę.
To nie jest przejażdżka przez malownicze góry czy lasy. Żuławy są płaskie, pola ciągną się po horyzont, niebo wydaje się ogromne. Ale właśnie w tej przestrzeni i spokoju tkwi urok tej podróży.
Jak wygląda przejazd kolejką wąskotorową
Skład ciągnie zazwyczaj lokomotywa spalinowa, choć czasem na specjalne okazje wyprowadzają parowóz. Wagony są proste, część z nich to otwarte platformy bez okien – w upalne dni to prawdziwy komfort, bo wieje świeże powietrze. Inni wolą wagony zamknięte, szczególnie gdy pogoda nie dopisuje.
Pociąg jedzie powoli, z charakterystycznym turkotem na złączach szyn. Można wysiąść na przystankach pośrednich, przejść się po okolicy, zjeść lody w Stegnie i wrócić późniejszym składem. Cała trasa w jedną stronę zajmuje około 40 minut, co daje czas na odpoczynek od codziennego pędu.
Nie każdy doceni ten rodzaj atrakcji. Ktoś może uznać, że to za wolno, za mało efektownie. Ale dla rodzin z dziećmi, które uwielbiają pociągi, dla miłośników historii kolei i dla tych, którzy szukają spokojniejszego sposobu na spędzenie popołudnia – to świetna opcja.
Linia do Stegny wiedzie przez samo serce Żuław i ma najwięcej obiektów inżynieryjnych spośród wszystkich tras obsługiwanych przez Żuławską Kolej Dojazdową.
Dla kogo jest Żuławska Kolej Dojazdowa
Dzieci zazwyczaj są zachwycone. Mały pociąg, mosty, przejazdy przez wioski – to wszystko działa na wyobraźnię. Dla rodziców to sposób na dotarcie nad morze bez stania w korkach na drodze do Stegny, choć oczywiście kolejka nie zastąpi samochodu pod względem częstotliwości kursów.
Miłośnicy kolei znajdą tu autentyczną wąskotorówkę z prawdziwego zdarzenia, nie replikę ani park rozrywki. To żywy zabytek techniki, który wciąż spełnia swoją funkcję. Pasjonaci fotografii mogą upolować ciekawe kadry – mosty, stare budynki dworcowe, lokomotywy na tle żuławskiego krajobrazu.
Seniorzy często wspominają czasy, gdy takie kolejki były codziennością w polskiej prowincji. Dla nich to podróż sentymentalna.
Połączenie z innymi atrakcjami regionu
Nowy Dwór Gdański leży około 37 kilometrów od Gdańska w kierunku Elbląga, przy drodze krajowej nr 7 i ekspresowej S7. Samo miasto, choć niewielkie, ma swoją historię – twierdza, kanały, specyficzna architektura. Można połączyć wizytę w mieście z przejażdżką kolejką.
Stegna to popularna miejscowość wypoczynkowa z szeroką piaszczystą plażą. Dojazd kolejką zamiast samochodem to sposób na uniknięcie problemów z parkowaniem w sezonie. Ze Sztutowa można odwiedzić Muzeum Stutthof – to ciężkie doświadczenie, ale ważne historycznie miejsce pamięci.
Żuławy same w sobie są ciekawym regionem do zwiedzania – mennonickie domy podcieniowe, kanały, śluzy, kościoły. Krajobraz kulturowy wpisany na listę UNESCO. Kolejka pozwala zobaczyć ten teren z nietypowej perspektywy.
Informacje praktyczne – ceny, godziny, dojazd
Ceny biletów: Bilet normalny z Nowego Dworu Gdańskiego do Stegny w jedną stronę kosztuje 13 złotych (dane z sezonu 2024). To przystępna cena jak na prawie godzinną przejażdżkę zabytkową kolejką. Dostępne są też bilety ulgowe i rodzinne.
Rozkład jazdy: Pociągi kursują sezonowo, głównie w weekendy i święta. W szczycie sezonu letniego (lipiec-sierpień) kolejka jeździ w soboty i niedziele, z dodatkową obsługą w okresie świąt. Warto sprawdzić aktualny rozkład na stronie kolejzulawska.pl przed wyjazdem, bo kursy nie są codzienne. Typowo pociąg wyrusza z Nowego Dworu rano (około 9:30) i wraca wieczorem (około 18:40), ale to się zmienia w zależności od sezonu.
Jak dojechać: Stacja kolejki mieści się przy ulicy Dworcowej 29 w Nowym Dworze Gdańskim. Dojazd samochodem z Gdańska zajmuje około 40 minut drogą krajową nr 7 lub ekspresową S7. Jest parking przy stacji. Można też dojechać pociągiem normalnotorowym – Nowy Dwór Gdański ma stację PKP na linii z Gdańska do Malborka.
Ile czasu zarezerwować: Sam przejazd w jedną stronę to 40 minut, ale warto zaplanować całe popołudnie albo dzień. Przejazd tam i z powrotem plus czas na spacer w Stegnie czy Sztutowie to minimum 4-5 godzin. Można też wysiąść na przystanku pośrednim, przejść się po okolicy i wrócić następnym pociągiem.
Kontakt: Telefon +48 722 239 569, email [email protected]. Pomorskie Towarzystwo Miłośników Kolei Żelaznych organizuje też specjalne przejazdy na zamówienie dla grup.
Żuławska Kolej Dojazdowa to nie jest widowiskowa atrakcja na miarę wesołego miasteczka. To spokojny, nieco nostalgiczny sposób na poznanie Żuław i dotarcie nad morze. Dla jednych za wolno i za mało efektownie, dla innych – dokładnie to, czego szukają na weekend z dala od miejskiego zgiełku.