Rezerwat Przyrody Kąty Rybackie

Na Mierzei Wiślanej, w głębi nadmorskiego lasu sosnowego niedaleko Kątów Rybackich, rozciąga się niecodzienne ptasie królestwo. Rezerwat Przyrody Kąty Rybackie to miejsce, gdzie tysiące kormoranów i czapli siwych założyły jedną z największych kolonii lęgowych w Europie. Hałas dorosłych ptaków mieszający się z piskiem piskląt, charakterystyczny zapach i białe od odchodów drzewa – to widok, którego się nie zapomina.

Rezerwat zajmuje ponad 102 hektary starego sosnowego drzewostanu i przyciąga nie tylko ornitologów, ale każdego, kto chce zobaczyć naturę w jej najbardziej surowej formie.

Największa kolonia kormoranów w Polsce

Główną atrakcją rezerwatu jest kolonia lęgowa kormoranów czarnych – największa w kraju i jedna z największych w Europie. W szczycie sezonu lęgowego można tu spotkać ponad 11 tysięcy gniazd. To imponująca liczba, zwłaszcza gdy uświadomi się skalę tego zjawiska na własne oczy.

Kormorany budują swoje gniazda wysoko na sosnach, które mają od 120 do 160 lat. Problem w tym, że ptaki te produkują ogromne ilości odchodów, które dosłownie zabijają drzewa. Białe od ptasich ekskrementów pnie i gałęzie wyglądają jak pokryte śniegiem, choć to efekt intensywnego zasiedlenia. Drzewa w najstarszej części rezerwatu są systematycznie wycinane i zastępowane nowymi sosnami, by kolonia miała gdzie gniazdować w przyszłości.

Obok kormoranów w rezerwacie żyje także druga co do wielkości w Polsce kolonia czapli siwych. Te eleganckie ptaki o długich nogach i szyjach dzielą przestrzeń z kormoranami, choć ich gniazda są nieco mniej liczne.

Kormoran czarny był w latach 40. i 50. XX wieku gatunkiem rzadkim i zagrożonym wyginięciem w całej Europie. Ptaki te były traktowane jako szkodnik rybacki i w wielu krajach wytępiono je niemal doszczętnie. Dzięki działaniom ochronnym, w tym utworzeniu rezerwatu w Kątach Rybackich, populacja kormoranów znacząco się odbudowała.

Historia rezerwatu na Mierzei Wiślanej

Rezerwat powstał w 1957 roku, kiedy kormoran był gatunkiem zagrożonym. Początkowo chronił zaledwie 10,79 hektara, ale w 2000 roku rozszerzono go do obecnych rozmiarów – 102,54 ha, dodatkowo tworząc otulinę o powierzchni prawie 63 hektarów. Decyzja o powiększeniu była podyktowana tym, że kolonia przesuwała się na zachód, wychodząc poza pierwotne granice rezerwatu.

Gniazdowanie kormoranów na Mierzei Wiślanej odnotowano już w drugiej połowie XIX wieku. Duża kolonia istniała w okolicach Przebrna, ale po jej zniszczeniu ptaki przeniosły się w pobliże Kątów Rybackich. Pod koniec XIX wieku i ta kolonia przestała istnieć – najprawdopodobniej przez prześladowania ze strony rybaków i miejscowej ludności. Kormorany wróciły na Mierzeję dopiero pod koniec lat 40. XX wieku. Najpierw zagnieździły się tu czaple, a później dołączyły kormorany. W 1959 roku kolonia liczyła 117 par kormoranów – dziś jest ich kilkadziesiąt razy więcej.

Co zobaczyć w rezerwacie Kąty Rybackie

Rezerwat to przede wszystkim doświadczenie przyrodnicze, a nie typowa atrakcja turystyczna z infrastrukturą. Przez teren prowadzą leśne ścieżki i szlaki – żółty i niebieski – które pozwalają obserwować kolonię z bezpiecznej odległości. Na trasie ustawiono tablice informacyjne z mapami i opisami.

Najlepszy okres na wizytę to maj, kiedy w gniazdach są już młode kormorany. Wtedy kolonia tętni życiem – dorosłe ptakilatają w poszukiwaniu pokarmu, młode głośno domagają się jedzenia, a nad lasem unosi się charakterystyczny gwar. Warto jednak pamiętać, że nie należy wchodzić na otwarty teren bezpośrednio pod gniazdami – można zostać „zbombardowanym” odchodami ptaków, co nie jest przyjemnym doświadczeniem.

Teren rezerwatu jest pagórkowaty, porośnięty głównie sosną. Runo leśne, które początkowo było typowe dla boru bażynowego, ulega przekształceniom pod wpływem zasiedlenia przez kormorany. Rośliny najpierw giną przez nadmiar odchodów, potem następuje masowa kolonizacja przez inne gatunki przystosowane do zmienionego środowiska.

Dla kogo jest ten rezerwat

Rezerwat Kąty Rybackie to miejsce przede wszystkim dla miłośników ptaków i natury. Ornitolodzy amatorzy i profesjonalni znajdą tu prawdziwy raj – możliwość obserwacji tysięcy kormoranów i czapli w jednym miejscu nie zdarza się często. Warto zabrać ze sobą lornetkę lub aparat z teleobiektywem, by móc obserwować ptaki z odpowiedniej odległości.

Rodziny z dziećmi również mogą tu zajrzeć, zwłaszcza jeśli dzieci interesują się przyrodą. To dobra okazja, by pokazać im, jak wygląda kolonia lęgowa ptaków w naturalnym środowisku. Trzeba jednak pamiętać, że to nie jest zoo – ptaki są dzikie, a zapach w okolicy kolonii bywa intensywny.

Miejsce może być ciekawe także dla osób wędrujących po Mierzei Wiślanej pieszo lub rowerem. Rezerwat leży na trasie wielu szlaków turystycznych i stanowi dobry punkt do krótkiego postoju podczas dłuższej wycieczki.

Rezerwat Kąty Rybackie leży w granicach Parku Krajobrazowego „Mierzeja Wiślana” oraz obszaru Natura 2000 Zalew Wiślany i Mierzeja Wiślana. To oznacza podwójną ochronę tego cennego przyrodniczo terenu.

Jak dojechać do rezerwatu

Rezerwat znajduje się w gminie Sztutowo, w nadmorskim lesie między Stegną a Kątami Rybackimi. Dojazd samochodem jest możliwy ulicą Morską ze Sztutowa – parking znajduje się przy wjeździe do lasu. Stamtąd prowadzi leśna droga w kierunku wschodnim, do Kątów Rybackich.

Do rezerwatu prowadzą także inne ścieżki i szlaki piesze. Rezerwat ma kilka wejść – wschodnie, zachodnie i południowe – oznaczone na szlakach żółtym i niebieskim kolorem. W terenie są tablice informacyjne i mapy, które ułatwiają orientację. Rezerwatu trudno przeoczyć – już z daleka słychać hałas kolonii, a charakterystyczne białe drzewa widać między zielenią lasu.

Dla osób poruszających się rowerem dostępne są szlaki rowerowe prowadzące przez teren Mierzei Wiślanej. Z rezerwatu można także dojść na plażę – wejścia nr 55 i 56 znajdują się w niewielkiej odległości.

Informacje praktyczne

Wstęp do rezerwatu jest bezpłatny – to obszar chroniony dostępny dla wszystkich. Nie ma godzin otwarcia, ponieważ rezerwat jest częścią lasu, ale najlepiej odwiedzać go w ciągu dnia, gdy widoczność jest dobra i można bezpiecznie poruszać się po leśnych ścieżkach.

Na zwiedzanie rezerwatu warto przeznaczyć od godziny do dwóch, w zależności od tego, jak długo chce się obserwować ptaki i czy planuje się dłuższy spacer po okolicy. Osoby zainteresowane fotografią przyrodniczą mogą spędzić tu znacznie więcej czasu.

Co zabrać ze sobą: lornetkę do obserwacji ptaków, aparat fotograficzny z teleobiektywem, wygodne obuwie do chodzenia po leśnych ścieżkach, nakrycie głowy (na wypadek „bombardowania” przez ptaki) oraz wodę i przekąski, jeśli planuje się dłuższy spacer.

Rezerwat jest zarządzany przez Nadleśnictwo Elbląg, Leśnictwo Kąty Rybackie. W okolicy nie ma punktów gastronomicznych ani toalet, więc warto zaplanować wizytę odpowiednio.

Mierzeja Wiślana oferuje wiele innych atrakcji – w pobliżu znajdują się piękne plaże nad Bałtykiem, malownicze przystanie rybackie oraz Zalew Wiślany. Rezerwat Kąty Rybackie można łatwo połączyć z wizytą w Stegnie, Kątach Rybackich czy Krynicy Morskiej, tworząc pełen program na cały dzień lub weekend nad morzem.