Muzeum Stutthof w Sztutowie to miejsce szczególne, które powstało na terenie byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady. To nie jest typowa atrakcja turystyczna – to przestrzeń pamięci i refleksji, gdzie historia mówi sama za siebie. Znajduje się niespełna 40 kilometrów od Gdańska, w niewielkiej miejscowości na Mierzei Wiślanej.
Obóz Stutthof działał od 2 września 1939 roku do 9 maja 1945 roku, co czyni go najdłużej funkcjonującym nazistowskim obozem śmierci na ziemiach polskich. Przez jego bramy przeszło ponad 110 tysięcy więźniów – Polaków, Żydów, osób chorych psychicznie. Około 65 tysięcy z nich tu zginęło.
- oryginalne baraki więźniarskie
- emocjonalne wystawy i dokumenty
- komora gazowa i krematorium
- monumentalny pomnik Walki i Męczeństwa
- bogate archiwa poobozowe
Historia powstania muzeum
Muzeum powstało w 1962 roku staraniem byłych więźniów obozu. To oni doprowadzili do tego, że miejsce kaźni nie zostało zapomniane i zaniedbane. Instytucja podlega bezpośrednio Ministrowi Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a od 2018 roku jej pełna nazwa brzmi „Muzeum Stutthof w Sztutowie. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1939-1945)”.
Teren muzeum zajmuje około 20 hektarów, czyli tylko część dawnego obozu. Ale to wystarczy, żeby poczuć ciężar historii tego miejsca.
Co można zobaczyć na terenie muzeum
Zwiedzanie zaczyna się od części starego obozu. Zachowały się oryginalne baraki więźniarskie, w których urządzono ekspozycje pokazujące warunki życia osadzonych. W środku można zobaczyć prycze, na których spali więźniowie, ich osobiste przedmioty, dokumenty obozowe.
Komora gazowa i krematorium to miejsca, które robią największe wrażenie. Stoją tu oryginalne piece krematoryjne. Nie każdy wytrzymuje widok tych obiektów – to bezpośrednia konfrontacja z machiną zagłady.
Na terenie zachowała się również komendantura z garażami oraz willa głównego komendanta obozu. Można przejść przez puste dziś pola Nowego Obozu i Obozu Żydowskiego – te części zostały odtworzone symbolicznie, bo oryginalne baraki się nie zachowały. Pozostały ogrody warzywne i szklarnie, gdzie więźniowie pracowali w nieludzkich warunkach.
W 1968 roku odsłonięto monumentalny pomnik autorstwa Wiktora Tołkina – Pomnik Walki i Męczeństwa. Na pomniku widnieje napis, który stał się symbolem tego miejsca: „Los nasz dla was przestrogą ma być, nie legendą”.
Stutthof był pierwszym obozem koncentracyjnym założonym przez Niemców poza granicami przedwojennej Rzeszy i jednocześnie ostatnim wyzwolonym. Funkcjonował przez całą wojnę – pełne 5 lat i 8 miesięcy.
Ekspozycje i wystawy w barakach
W zachowanych barakach urządzono stałe ekspozycje dokumentujące działalność obozu. Są tu zdjęcia, dokumenty, przedmioty należące do więźniów. Muzeum dysponuje bogatymi archiwami poobozowymi – to bezcenne źródło wiedzy o tym, co się tu działo.
Oprócz wystaw stałych organizowane są również wystawy czasowe. Można obejrzeć filmy dokumentalne dotyczące historii obozu Stutthof oraz okupacji hitlerowskiej. Projekcje filmów są płatne – kosztują symboliczne 5 złotych od osoby.
Ekspozycje są bardzo realistyczne i brutalne w swoim przekazie. Nie unikają trudnych tematów, pokazują prawdę o tym miejscu bez owijania w bawełnę.
Dla kogo jest to miejsce
Muzeum Stutthof to miejsce przede wszystkim dla dorosłych i młodzieży. Według regulaminu dzieci poniżej 13 roku życia mogą zwiedzać muzeum tylko pod opieką rodziców, ale trzeba szczerze powiedzieć – ekspozycja jest bardzo trudna emocjonalnie. Warto dobrze przemyśleć, czy młodsze dziecko jest gotowe na taką dawkę ciężkiej historii.
To miejsce dla osób, które chcą zrozumieć historię II wojny światowej nie z podręcznika, ale przez bezpośrednie zetknięcie się z autentycznym miejscem zbrodni. Dla miłośników historii, dla tych, którzy czują potrzebę oddania hołdu ofiarom, dla szkół i grup edukacyjnych.
Wiele osób przyjeżdża tu podczas wakacji na Mierzei Wiślanej. Sztutowo leży przecież w pobliżu popularnych kurortów – Krynicy Morskiej, Kątów Rybackich. Kontrast między beztroską plażą a miejscem pamięci jest ogromny, ale właśnie dlatego warto tu zajrzeć.
Muzeum oferuje zwiedzanie z przewodnikiem w języku polskim, angielskim, hiszpańskim i holenderskim. Warto wcześniej umówić się na oprowadzanie – przewodnik pomoże zrozumieć kontekst i szczegóły, które samemu można przeoczyć.
Ile czasu potrzeba na zwiedzanie
Na spokojne zwiedzanie całego terenu warto przeznaczyć około 2-2,5 godziny. To czas, żeby przejść przez wszystkie dostępne baraki, obejrzeć ekspozycje, zobaczyć komorę gazową i krematorium, dotrzeć do pomnika, ewentualnie obejrzeć film dokumentalny.
Można oczywiście spędzić tu więcej czasu, jeśli chce się dokładnie przestudiować wszystkie wystawy i dokumenty. Niektórzy potrzebują też chwili na zatrzymanie się, przemyślenie tego, co zobaczyli.
Teren jest dość rozległy, więc warto założyć wygodne buty. Większość zwiedzania odbywa się na zewnątrz, między barakami i obiektami.
Informacje praktyczne – ceny, godziny otwarcia, dojazd
Wstęp na teren muzeum jest bezpłatny. To ważna informacja – nie trzeba kupować biletów. Płatne są jedynie projekcje filmów dokumentalnych, które kosztują 5 złotych od osoby.
Godziny otwarcia:
- Od 1 maja do 30 września: 8:00-18:00
- Od 1 października do 30 kwietnia: 8:00-15:00
- W poniedziałki muzeum otwiera się godzinę później – o 10:00 (ostatnie wejście o 16:30)
- Od wtorku do niedzieli: 9:00-17:00 (ostatnie wejście o 16:30)
Muzeum jest czynne codziennie przez cały rok.
Jak dojechać: Muzeum znajduje się przy ulicy Muzealnej 6 w Sztutowie. Jadąc drogą nr 501 na trasie Mikoszewo-Krynica Morska, zaraz po wjeździe do miejscowości Sztutowo należy skręcić w ulicę Muzealną. Przy drodze są dobrze widoczne znaki, więc trudno przegapić skręt.
Parking: Samoobsługowy parking znajduje się na końcu ulicy Muzealnej. Trzeba minąć wejście główne do muzeum i jechać w kierunku szlabanu. Parking jest płatny – za pierwsze 3 godziny to 15 złotych, każda kolejna godzina kosztuje 5 złotych. Przy wjeździe pobiera się bilet, a przy wyjeździe płaci w parkomacie gotówką lub kartą.
Kontakt: Muzeum Stutthof w Sztutowie, ul. Muzealna 6, 82-110 Sztutowo, tel. 55 247 83 53, email: [email protected]
Muzeum ma również dział naukowy z siedzibą w Sopocie, który zajmuje się badaniami historycznymi i dokumentacją. Instytucja aktywnie działa na polu edukacji i upamiętniania ofiar obozu.